geschiedenis > artikelen

Artikel


15 juni 2016

Revolutie zou de wereld tot haar bestemming brengen

Bekende Nederlandse theologen uit de afgelopen eeuw zijn mensen als O. Noordmans, K.H. Miskotte en H. Berkhof. De naam van de in Frysl‚n geboren Frits Kuiper (1898-1974) zal niet vaak in dit rijtje worden opgesomd. Maar is dat terecht? Kuiper heeft als theoloog belangrijke sporen getrokken, die tot op de dag van vandaag zichtbaar zijn.

Een sleutelwoord hierbij is Ďbevrijdingí. Kuiper had een groot hart voor de bevrijdende kracht van het evangelie, dat hij wilde lezen en begrijpen vanuit verbondenheid met het volk IsraŽl en de Tenach. Tevens had hij een sterke affiniteit met het socialisme en het communisme, ideologieŽn die volgens hem de bevrijding van de mens op het oog hadden. Het ging Kuiper om het Messiaanse Rijk als de bestemming van deze wereld. Een kritische politieke gezindheid en godsdienst lagen in zijn denken dicht bij elkaar.

Kuiper was zich sterk bewust van wat er gaande was in de wereld. Al in de jaren twintig zette hij zich in bij humanitaire hulpverlening in het Russische Kazan. Nadien was hij predikant van diverse doopsgezinde gemeentes. Aan het einde van zijn loopbaan was hij een paar jaar docent aan het Mennonitisch Evangelisch Seminarium in Montevideo, in Uruguay. Sommige van zijn boeken werden breed gelezen, zoals IsraŽl en de gojiem (1951) en Een klein drieluik van onze bevrijding; de gestalten van Barth, Rosenzweig en Lenin (1974).

Wilhelmina
Het is bijzonder aardig om je te verdiepen in leven en werk van deze markante theoloog en dominee, aan de hand van het boek Frits Kuiper (1898-1974). Doopsgezind theoloog, dat recent verscheen. Het boek opent met een twaalftal bijdragen ůver Kuiper, allemaal redelijk beperkt qua lengte. Daarna volgen zoín tweehonderd paginaís met brieven van Kuiper uit zijn hele theologische loopbaan. Hij schreef aan Miskotte, Ter Schegget, Karl Barth en vele anderen.

Aan prinses Wilhelmina schreef Kuiper in 1951 een lange brief, waarin hij tekst en uitleg gaf bij IsraŽl en de gojiem. De prinses had belangstelling laten merken voor dit boek, en Kuiper was haar behulpzaam door een samenvatting ervan te leveren. Via de hier verzamelde correspondentie beland je intussen in het theologische en kerkelijke netwerk van Kuiper, dat zich wijd uitstrekte.Wie interesse heeft in de ontwikkeling van kerk en theologie in de twintigste eeuw zal hieraan veel plezier kunnen beleven.

De brieven geven een unieke blik op wie Kuiper was, wat hem belang inboezemde en hoe hij reageerde op de grote gebeurtenissen van zijn tijd, zoals de Russische Revolutie en de stichting van de staat IsraŽl. IsraŽl als voorbeeld Kuiper was een warme sympathisant van IsraŽl. Hij meende dat dit volk nu de kans kreeg om het licht der naties te worden. Voor alle Ďvolken die naar vrijheid verlangení en willen streven naar sociale gerechtigheid zou IsraŽl een Ďeen baken van hoopí zijn. Kuiper smeedde in zijn IsraŽl-visie het communisme en het messianisme ineen.

IsraŽl zou geen gewone staat moeten worden, maar een voorbeeld van gelijkheid en gerechtigheid, gevoed door het messiaanse besef uit de Tenach. Hij hoopte, staande in zijn tijd waarin samengewerkt moest worden met Sovjet-Rusland, dat het communisme zijn ware vreedzame gezicht toch eens zou laten zien. Op grond van wat we nu allemaal weten, kun je dat naÔef vinden. Maar bij Kuiper leefde een sterke verwachting van een revolutionaire wending in de geschiedenis, van het ontluiken van een nieuwe tijd.

Bevlogen theologie
In de bijdragen over Frits Kuiper worden de contouren geschetst van een bevlogen mens. Je komt dicht bij hem als je de herinneringen leest van sommigen van zijn leerlingen. Ook wordt duidelijk dat zijn erfenis, het communistische of socialistische messianisme, voortleeft. Bijvoorbeeld bij theologen als Dick Boer en Rinse Reeling Brouwer. Ook de maatschappijkritische theologie van Ton Veerkamp beweegt zich in de bedding van Kuiper, en dat geldt ook voor het recent in deze krant besproken boek De Messias en de macht van Rome, van de theologen Egbert Rooze en Paul DeWitte.

Uiteindelijk lijkt zijn bijdrage aan de theologie echter toch een tegenstem vanuit de marge te zijn. In onze tijd is het denken in grootse politieke visioenen minder gebruikelijk. Een revolutionaire kijk op bijbel en politiek brengt in de regel niet veel enthousiasme teweeg. Kuipers werk zou een aansprekende, kritische correctie kunnen vormen in het hedendaagse geloofsklimaat, bijvoorbeeld als er eens een goed leesbare biografie over hem verschijnt.

Frits Kuiper (1898-1974). Doopsgezind theoloog. Voordrachten en getuigenissen over Kuiper en een selectie van zijn brieven. Alle G. Hoekema en Pieter Post. Uitgeverij Verloren, 29,00 euro. Bestellen? Klik hier.

Deze recensie is, met toestemming van de auteur en de redactie, overgenomen uit het Friesch Dagblad, editie 11 juni 2016. Meer bijdragen van Tjerk de Reus (literatuurcriticus en journalist) op zijn eigen site: www.tjerkdereus.nl.


Naar overzicht artikelen


Meer informatie Facebook   Twitter
contact maandblad sitemap
routebeschrijving nieuwsbrief disclaimer
veelgestelde vragen inloggen colofon
© 2017 Doopsgezind.nl